Công ty luật Legalzone
Thành viên mới
Trong các vòng gọi vốn đầu tư mạo hiểm (Venture Capital) và đầu tư cổ phần tư nhân (Private Equity - PE), quá trình đàm phán giữa các nhà sáng lập (Founders) và các quỹ đầu tư quốc tế thường diễn ra vô cùng gay gắt. Để dung hòa giữa các mục tiêu chiến lược và hoàn tất thương vụ giải ngân, các bên thường ký kết một bộ Hợp đồng đầu tư (Investment Agreement) và Thỏa thuận cổ đông (Shareholders’ Agreement - SHA) công khai được nộp cho các cơ quan chức năng hoặc công bố cho các cổ đông khác. Tuy nhiên, song song với đó, các quỹ đầu tư thường yêu cầu nhóm sáng lập ký kết các "Thỏa thuận phụ" mang tính bảo mật tuyệt đối—thường được gọi là các Thỏa thuận ngầm (Side Letters). Đây là những văn bản chứa đựng các cam kết đặc quyền dành riêng cho nhà đầu tư tài chính mà các cổ đông khác trong công ty hoàn toàn không được hay biết.
Nội dung phổ biến và mang tính hủy diệt nhất trong các bản Side Letters chính là Điều khoản cam kết mua lại cổ phần có bảo đảm lợi suất (Guaranteed Buyback / Put Option with Guaranteed Return). Theo điều khoản này, nếu sau một khoảng thời gian nhất định (thường là 3 đến 5 năm) công ty không thực hiện được đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), hoặc không đạt được các chỉ tiêu tài chính cam kết, nhà sáng lập phải dùng tài sản cá nhân của mình để mua lại toàn bộ số cổ phần của quỹ đầu tư với mức giá bằng giá mua ban đầu cộng thêm một khoản lợi tức cố định (thường từ 12% đến 18%/năm). Dưới góc độ tài chính của nhà đầu tư, đây là công cụ bảo hiểm rủi ro hoàn hảo giúp họ chuyển hóa một khoản đầu tư mạo hiểm vào cổ phần thành một khoản vay nợ có bảo đảm lợi nhuận tuyệt đối.
Tuy nhiên, dưới lăng kính pháp lý của Luật Doanh nghiệp 2020 và Bộ luật Dân sự 2015, bản chất pháp lý của các thỏa thuận Side Letters này đang đứng trước nguy cơ bị các cơ quan tài phán tại Việt Nam tuyên bố vô hiệu toàn phần. Căn cứ theo nguyên tắc nền tảng của pháp luật doanh nghiệp, cổ đông là người cùng gánh chịu rủi ro và chia sẻ lợi nhuận theo tỷ lệ sở hữu vốn; việc thỏa thuận một cơ chế đảm bảo lợi suất cố định bất kể kết quả kinh doanh của doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm nguyên tắc cơ bản của quan hệ sở hữu cổ phần, biến giao dịch đầu tư vốn thành một giao dịch cho vay nặng lãi giả tạo nhằm che giấu mục đích trốn tránh các quy định về đầu tư. Hơn thế nữa, nếu thỏa thuận Side Letter trao các đặc quyền phủ quyết hoặc chia cổ tức ưu đãi cho một cổ đông mà không được ghi nhận trong Điều lệ công ty và không được Đại hội đồng cổ đông phê chuẩn, thỏa thuận đó sẽ bị coi là hành vi lừa dối các cổ đông khác, vi phạm điều cấm của luật theo Điều 123 Bộ luật Dân sự.
Thảm họa pháp lý nổ ra khi công ty kinh doanh thất bại và quỹ đầu tư kích hoạt điều khoản trong Side Letter để kiện nhà sáng lập ra Tòa án hoặc Trọng tài thương mại nhằm siết nợ tài sản cá nhân. Đã có những tiền lệ phán quyết tại Việt Nam nơi Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án tuyên bố điều khoản bảo đảm mua lại cổ phần trong Side Letter bị vô hiệu do vi phạm trật tự công cộng và nguyên tắc bình đẳng giữa các cổ đông. Khi đó, quỹ đầu tư không những không thể thu hồi lại tiền vốn đã giải ngân mà còn mất trắng quyền yêu cầu bồi thường. Ngược lại, về phía các nhà sáng lập, việc đặt bút ký vào các bản Side Letter thiếu cân nhắc có thể biến họ thành con nợ cá nhân với số tiền nợ lên đến hàng triệu USD, bị phong tỏa toàn bộ tài sản riêng ngay cả khi công ty đã phá sản.
Để cấu trúc các thỏa thuận đầu tư vừa đáp ứng được kỳ vọng kiểm soát rủi ro của các quỹ đầu tư, vừa đảm bảo tính thực thi tuyệt đối theo pháp luật Việt Nam, sự tham gia của các chuyên gia luật thương mại quốc tế là điều kiện bắt buộc. Nổi bật với năng lực tư vấn và đàm phán thành công hàng trăm thương vụ đầu tư triệu đô, Công ty luật Legalzone cung cấp giải pháp thẩm định và cấu trúc giao dịch đầu tư chuyên sâu. Các luật sư sẽ trực tiếp rà soát tính tương thích giữa Term Sheet, SHA và các bản Side Letters, loại bỏ các điều khoản cam kết lợi suất có nguy cơ vô hiệu, chuyển hóa các yêu cầu bảo vệ của nhà đầu tư thành các công cụ hợp pháp như Cổ phần ưu đãi hoàn lại (Redeemable Preferred Shares) hoặc cơ chế điều chỉnh định giá (Earn-out Mechanism) chuẩn mực, bảo đảm thương vụ gọi vốn thành công êm thuận và loại trừ hoàn toàn các nguy cơ tranh chấp pháp lý hủy hoại tương lai của doanh nghiệp.
Nội dung phổ biến và mang tính hủy diệt nhất trong các bản Side Letters chính là Điều khoản cam kết mua lại cổ phần có bảo đảm lợi suất (Guaranteed Buyback / Put Option with Guaranteed Return). Theo điều khoản này, nếu sau một khoảng thời gian nhất định (thường là 3 đến 5 năm) công ty không thực hiện được đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), hoặc không đạt được các chỉ tiêu tài chính cam kết, nhà sáng lập phải dùng tài sản cá nhân của mình để mua lại toàn bộ số cổ phần của quỹ đầu tư với mức giá bằng giá mua ban đầu cộng thêm một khoản lợi tức cố định (thường từ 12% đến 18%/năm). Dưới góc độ tài chính của nhà đầu tư, đây là công cụ bảo hiểm rủi ro hoàn hảo giúp họ chuyển hóa một khoản đầu tư mạo hiểm vào cổ phần thành một khoản vay nợ có bảo đảm lợi nhuận tuyệt đối.
Tuy nhiên, dưới lăng kính pháp lý của Luật Doanh nghiệp 2020 và Bộ luật Dân sự 2015, bản chất pháp lý của các thỏa thuận Side Letters này đang đứng trước nguy cơ bị các cơ quan tài phán tại Việt Nam tuyên bố vô hiệu toàn phần. Căn cứ theo nguyên tắc nền tảng của pháp luật doanh nghiệp, cổ đông là người cùng gánh chịu rủi ro và chia sẻ lợi nhuận theo tỷ lệ sở hữu vốn; việc thỏa thuận một cơ chế đảm bảo lợi suất cố định bất kể kết quả kinh doanh của doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm nguyên tắc cơ bản của quan hệ sở hữu cổ phần, biến giao dịch đầu tư vốn thành một giao dịch cho vay nặng lãi giả tạo nhằm che giấu mục đích trốn tránh các quy định về đầu tư. Hơn thế nữa, nếu thỏa thuận Side Letter trao các đặc quyền phủ quyết hoặc chia cổ tức ưu đãi cho một cổ đông mà không được ghi nhận trong Điều lệ công ty và không được Đại hội đồng cổ đông phê chuẩn, thỏa thuận đó sẽ bị coi là hành vi lừa dối các cổ đông khác, vi phạm điều cấm của luật theo Điều 123 Bộ luật Dân sự.
Thảm họa pháp lý nổ ra khi công ty kinh doanh thất bại và quỹ đầu tư kích hoạt điều khoản trong Side Letter để kiện nhà sáng lập ra Tòa án hoặc Trọng tài thương mại nhằm siết nợ tài sản cá nhân. Đã có những tiền lệ phán quyết tại Việt Nam nơi Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án tuyên bố điều khoản bảo đảm mua lại cổ phần trong Side Letter bị vô hiệu do vi phạm trật tự công cộng và nguyên tắc bình đẳng giữa các cổ đông. Khi đó, quỹ đầu tư không những không thể thu hồi lại tiền vốn đã giải ngân mà còn mất trắng quyền yêu cầu bồi thường. Ngược lại, về phía các nhà sáng lập, việc đặt bút ký vào các bản Side Letter thiếu cân nhắc có thể biến họ thành con nợ cá nhân với số tiền nợ lên đến hàng triệu USD, bị phong tỏa toàn bộ tài sản riêng ngay cả khi công ty đã phá sản.
Để cấu trúc các thỏa thuận đầu tư vừa đáp ứng được kỳ vọng kiểm soát rủi ro của các quỹ đầu tư, vừa đảm bảo tính thực thi tuyệt đối theo pháp luật Việt Nam, sự tham gia của các chuyên gia luật thương mại quốc tế là điều kiện bắt buộc. Nổi bật với năng lực tư vấn và đàm phán thành công hàng trăm thương vụ đầu tư triệu đô, Công ty luật Legalzone cung cấp giải pháp thẩm định và cấu trúc giao dịch đầu tư chuyên sâu. Các luật sư sẽ trực tiếp rà soát tính tương thích giữa Term Sheet, SHA và các bản Side Letters, loại bỏ các điều khoản cam kết lợi suất có nguy cơ vô hiệu, chuyển hóa các yêu cầu bảo vệ của nhà đầu tư thành các công cụ hợp pháp như Cổ phần ưu đãi hoàn lại (Redeemable Preferred Shares) hoặc cơ chế điều chỉnh định giá (Earn-out Mechanism) chuẩn mực, bảo đảm thương vụ gọi vốn thành công êm thuận và loại trừ hoàn toàn các nguy cơ tranh chấp pháp lý hủy hoại tương lai của doanh nghiệp.
Đăng nhập bằng Google
